فلسفه انتظار از سوشیانت تا مهدی (ع)+نظرات مرتبط

 پانزدهم شعبان ؛ سالروز ولادت امام دوازدهم شیعیان ؛  مهدی (ع) است . امامی که به باور شیعیان روزی برای گسترش عدالت ظهور خواهد کرد .

ظهور یک منجی نجات بخش تقریبا  فصل مشترک تمامی ادیان یکتاپرستانه  است . نجات بخشی که  روزی خواهد آمد و گیتی را پر از عدل و داد خواهد کرد . در دیانت زرتشت که از قدیمی ترین ادیان یکتاپرستی است ما چنین منجی و نجات دهنده ای را با عنوان سوشیانت  (یا سوشیانس) داریم . در سایر ادیان و مذاهب  نیز به ظهور چنین نجات دهنده ای بشارت داده شده است چنانچه  در عهد قدیم (تورات یهود) نیز چنین بشارت شده که : ... اگر چه تاخیر کند برایش منتظر باش که البته خواهد آمد.

در مسیحیت تبلور این امر را در اعتقاد به ظهور دوباره مسیح میبینیم و در نهایت در مذهب تشیع از دیانت  اسلام نیز این امر را در وجود مبارک مهدی موعود متصوریم .

اعتقاد  به منجی منحصر به ادیان یکتاپرست نبوده و در اعتقادات دیگر نیز البته وجود دارد .در کتب هندو منجی با نامهای فرخنده و خجسته / پشن و غیره بشارت داده شده . در کتب برهمائیان منجی ممتاطا نامیده شده است .

حتی در اعتقادات چینیان / مصریان / اسکاندیناوی و امریکای جنوبی نیز ظهور یک منجی مصلح بشارت داده شده است.

فصل مشترک باورها

موضوع انتظار و منجی باوری موضوعی است که در همه مذاهب جهان واجد اهمیت خاصی است صرف نظر از عقیده و ایمان که پایه این آرزو را تشکیل می دهد هر فرد علاقمند به سرنوشت بشریت و طالب تکامل معنوی آن وقتی که از همه جا نا امید می شود و می بیند که اطمینانی از آینده برایش وجود ندارد از این رو در همه قرون و اعصار آرزوی یک مصلح بزرگ جهانی در دلهای انسانه وجود داشته است و به این باور بوده اند که نجات دهنده ای بزرگ ؛ بشریت را از تمامی گرفتاریها ، غم ها و ناپاکی ها نجات خواهد داد این عقیده باوری است که از چین و هند تا اسکاندیناوی و مصر و مکزیک در همه جا وجود دارد برای اینکه ببینیم علاوه بر آیین ایران باستان در سایر مذاهب ، باورها نی نیز اعتقاد به منجی وجود دارد به برخی از این نمونه ها اشاره ای مختصر خواهیم داشت .

جلوه گاه این عقیده در میان هندیان و برهمائیان قابل توجه است در کتاب "وشن جوک"  از کتب هندوها آمده است که:  "سرانجام دنیا به کسی برگردد که خدا را دوست دارد و از بندگان خاص او باشد و نام او فرخنده و خجسته باشد" . در کتاب دیگری بنام "دیده"  آمده است : "پس از خرابی دنیا پادشاهی در آخر زمان پیدا شود که پیشوای خلایق باشد و تمام عالم بگیرد وبه آئین خود آورد" .

در کتاب "دداتک"  از کتب مقدسه برهمائیان آمده است : "دست حق در آید و جانشین آخر ممتاطا ظهور کند و مشرق و مغرب عالم بگیرد همه جا را و خلایق را هدایت کند در پاتیکل از کتب هندوان نیز آمده است : چون مدت روز تمام شد و دنیای کهنه نو شود و زنده گردد و صاحب ملک تازه پیدا شود از فرزندان دو پیشوای جهان یکی ناموس آخر زمان و دیگری و حتی بزرگ وی که پشن نام دارد و نام صاحب آن ملک تازه راهنما باشد بحق پادشاه شود و خلیفه رام باشد و حکم براند و او را معجزه بسیار باشد" .

در میان قبایل سرخ پوست امریکا نیز  عقیده به منجی قابل مشاهده است آنان اعتقاد دارند که روزی گرد سرخ پوستان ظهور خواهد کرد و آنها را به بهشت زمین رهنمون خواهد شد . چنین اعتقاداتی را در میان قبایل و اقوام دیگر نیز می توانیم مشاهده نماییم و با ظهور ادیان و مذاهب بعدی نیز شکل تکامل یافته منجی باوری قابل مشاهده است .

در کتاب های دینی

مرحوم زرین کوب معتقد بود مذاهب گنوسی برای نیل به نجات غالبا" وجود یک واسطه را که منجی انسان یا منجی عالم باشد الزام می کنند و متحمل است که مفهوم سوشیان و مسیحا هم در ایجاد این طرز تلقی موثر باشد .در کتب آسمانی نیز اشارات به ظهور منجی را شاهد هستیم.

 در "مزامیر داوود" می خوانیم : "شریران منقطع خواهند شد و متوکلان به خداوند و ارث زمین خواهند شد بعد از اندک مدتی شریری نخواهد بود" 

در "انجیل متی" نیز می خوانیم که : "چون برق از مشرق بیرون می آید و تا مغرب ظاهر می گردد آمدن فرزند انسان نیز چنین خواهد بود همچنانکه در انجیل لوقا می خوانیم : کمرهای خود را بسته و چراغهای خود را افروخته دارید و شما مانند کسانی باشید که انتظار آقای خود می کشند تا هر وقت بیاید و در را بکوبد بید رنگ برای او باز کنید . در مذهب شیعه از دین اسلام نیز منجی باوری به شکل اعتقاد به ظهور امام دوازدهـم شیـعیان تکـرار می شـود از پیامبـر اکرم (ص ) نقل شـده اسـت که فرموده اند اگر از دنیافقط یک روز باقی بماند خداوند مردمی از اهل بیت مرا که جهان را از عدل و داد پر خواهد کرد بر می انگیزد".

هر چند در طول تاریخ جامعه اسلامی تشیع بعنوان جریان اقلیت اما فعال در نهضتهای مذهبی و فعالیتهای اجتماعی تاثیر به سزایی گذاشته است و گسترش تشیع از دوره بنی امیه نمودار و در عهد استقرار و استمرار عباسیان دولتهای شیعه مذهب مانند علویان مازندران ، آل بویه ، زیاریان و … در ایران حکومت را در دست داشته در حفظ و گسترش تشیع سعی وافر می کردند . اما ریشه های ایرانی منجی باوری نیز در اقبال به این باور مذهبی بی تاثیر نبوده است . همچنان که ریشه های آیین مهر برای آیین مسیحیت و منجی باوری شخصیت کوروش در آیین یهود قابل توجه است مواردی که خود ریشه در ساختار اجتماعی و فرهنگی این سرزمین باستانی داشته است .

نشانه ها

در جلد پنجاه و دوم بحار الانوار در روایتی از امام صادق بیش از پنجاه نشانه برای زمان ظهور منجی موعود بر شمرده شده است که برخی از آنها به قرار زیرند :

- زمانی که مداحی و چاپلوسی فراوان شود

- قوانین و فرمانهای الهی طبق میل افراد تفسیر شود

- رشوه خواری زیاد شود

- بر فراز منابر به تقوا دعوت شود ولی دعوت کننده خود به آن عمل نکند !

در طول تاریخ ایران هر گاه ظلم و ستم زیاد شده مردم بیشتر به مسئله ظهور پرداخته اند که بارزترین نمونه آن در دوران حمله مغول بوده است در حرکت تاریخی سربداران خراسان با یکی از این جلوه ها روبرو می شویم زمانی که مردم هر غروب اسبی را آماده کرده و به دروازه شهر می بردند تا مهدی موعود ظهور کند و آنان را از ظلم وستم مغولان برهاند ...

منابع :

-          جان بایر نامی : تاریخ جامع ادیان / ترجمه علی اصغر حکمت /چاپ پانزدهم 1384 علی فرهنگی / تهران

-          ناصر مکارم شیرازی  : حکومت جهانی مهدی / نسل جوان / چاپ دهم 1380/ قم

-          عبدالحسین زرین کوب : در قلمرو وجدان /1369 / علمی فرهنگی / تهران

-          شیخ عباس قمی : منتهی الامال /1380 / پارسامنش /قم

-          دکتر مریم میر احمدی : دین و مذهب در عصر صفوی / 1367/ امیر کبیر / تهران

نظرات مرتبط :