بیست و هشتم مرداد
داستان گذشته یاتجربه ای برای ساخت آینده؟
بیست و هشتم مرداد هر سال سالروز رویداد یک کودتای نظامی به سال ۱۳۳۲ خورشیدی در ایران است که سلطنت وقت ایران از آن تحت عنوان انقلاب مردمی و نجات ملی و نیروهای ملی گرای هوادار دولت دکتر مصدق همواره تحت عنوان کودتای سیاه از آن یاد کرده اند.
رویدادی داخلی با ابعاد بین المللی
با وجود اینکه رویداد بیست و هشت مرداد را باید بعنوان یک رویداد داخلی در ایران مد نظر داشت اما نحوه تعاملات بین المللی ؛ زخم خوردن امپراتوری بریتانیا از دولت مصدق بابت ملی نمودن و قطع جریان نفت ایران به بازارهای جهانی و ورود دولت جوان امریکا به صحنه تعاملات سیاسی ایران ؛ این رویداد ظاهرا داخلی را ابعادی بین المللی داد.
امری که با اعتراف رسمی چند سال پیش دولت امریکا به دخالت در کودتای بیست و هشتم مرداد توسط "مادلین آلبرایت" ابعاد بیشتری به این رویداد داد و البته بهانه بیشتری به دست مخالفان سنتی امریکا تا همواره با اتهام کودتا گری در ایران امریکای (جهانخوار) را محکوم نمایند.
بریتانیا پس از ناکامی در برخورد با مسئله نفت در ایران تلاش نمود با ایجاد هراس بین المللی از افتادن ایران در دامان شوروی کمونیستی ؛ ایالات متحده امریکا را در اوج جنگ سرد با خود همراه نماید.این همراهی ابتدا با میانجی گری آغاز شد و هنگامی که سودی از این امر برده نشد با برنامه ریزی عملیات چکمه فرجامی نافرجام را برای دولت دکتر مصدق به همراه آورد و آنرا در حافظه تاریخی جهانیان در قالب کتب و آثار متعدد ثبت نمود.
کتابی برای خواندن
از بین کتابهای منتشر شده در خصوص بیست و هشت مرداد کتاب "همه مردان شاه" اثر روزنامه نگار امریکایی "استفن کینرز" اثری در خور توجه است.چرا که با نگاهی جدید به رویدادی تاریخی ؛ دلایل انزجار تاریخی از امریکا در ایران و منطقه را بررسی می نماید . انزجاری که به عقیده کینزر در کل خاورمیانه تعمیم داده شد و ریشه های ترور در خاورمیانه را بوجود آورد. کتاب ِ "همه ی مردان شاه" کتابی مستند و در خور اعتناست. دراین کتاب از قهرمان پروری و نگاه ناسیونالیستی رایج در کتاب های تاریخی ، خبری نیست و نوشته ای ناب، تصویری و پر کشش و رمان گونه ارائه نموده است .
در این کتاب، از اسرار پشت پرده کودتا و دسیسه های سازمان سیا و انگلیس علیه حکومت مصدق پرده برداشته می شود .هوشمندی و تسلط نویسنده به رویدادهای تاریخی آن زمان، خواننده ی ایرانی را که کمتر تجربه ی خواندن تاریخ به دور از داوری های رایج دارد مقهور نوشته خود می کند. نگاه ژورنالیستی، پرهیز از تکرار و پر گویی ویا حاشیه پردازی بی مورد از دیگر ویژگی های برجسته ی این کتاب است.
درباره نویسنده کتاب
" استیفن کینزر" نویسنده ی کتاب "همه مردان شاه" روزنامه نگارو رمان نویس زبده ایست. نویسنده ی
کهنه کار نیویورک تایمز و کسی که تا کنون درباره ی بیش از پنجاه کشور جهان گزارش تهیه کرده، اروپای شرقی را خوب میشناسد، از انقلاب ها و دگرگونی های آمریکای لاتین تا فرو ریختن دیوار برلین گزارش های کم نظیر و بی همتایی تهیه کرده است. افزون بر این با فرهنگ وسیاست ِکشور ترکیه آشناست و در مورد ایران متخصص و صاحب نظرست.
تاثیر یازده سپتامبر بر نوشتن کتاب کینزر
کینزر یک سال پس از واقعه ی سازمان تجارت جهانی در سالگرد 28 مرداد به ایران می آید و سری به احمد آباد میزند و آنجا در بزرگی را مشاهده می کند و در باره ی آن چنین می گوید:"...دو لنگه ی در بلند ِ یک دروازه ی آهنی محکم، به د یوار خانه تکیه داده شده بودند. این تنها شیئی بود که از خانه ی مصدق در تهران، جایی که بخش اعظم زندگی و از جمله سال های پر التهاب نخست وزیری اش را در آن سپری کرده بود، سالم مانده بود.این دروازه شاهد چه تاریخی بوده است! سفرای آمریکا و انگلیس در ایران، همراه با فرستادگان ویژه ای مثل اورِل هریمن، به دفعات بی شمار از میان آن گذشته بودند تا مصدق را متقاعد به کنار گذاشتن یا تعدیل برنامه ی ملی سازی صنعت نفت ایران کنند. ...خانه ای که این در بزرگ را احاطه کرده بود، در شب 28 مرداد 32 ویران و در آتش سوزانده شد، و آوار به جا مانده اش را بردند تا در جای آن یک مجتمع آپارتمانی ساخته شود. تنها چیزی که از آن بر جای ماند همین در بزرگ است، که اهمیت تاریخی زیادی به آن می بخشد و برای کسانی که مصدق را می شناختند، یا سعی در شناختن او در سالهای پس از مرگش داشته اند ، حال و هوایی الهام بخش و روحانی را تداعی می کند. من نیز دست خود را لحظاتی طولانی روی آن گذاشتم تا آن حس و حال تاریخی را پیدا کنم...."
او در کتاب خود بیش از همه به ریشه های اقدامات امروزه در خاورمیانه می ژردازد که دلیل آن انزجار از امریکا سات و یازده سژتامبر یکی از نمونه های آن محسوب می شود.
ابهامات باقی مانده
علاوه بر کتاب یاد شده ؛ آثار فراوان دیگری نیز در رابطه با رویداد بیست و هشتم مرداد منتشر شده است که هر کدام از حوزه ای به این امر پرداخته اند. هنوز تمامی ابعاد کودتا روشن نشده است و مهم ترین ابهام شاید در دو مورد باشد
نخست ؛ بررسی دلایل روشن تغییر موضع روحانیت سنتی در مواجهه با دولت مصدق و دیگری سکوت دولت شوروی در برخورد با کودتای رقیبش ؛ امریکا در مرزهای جنوبی اش!؟
و مهم ترین سوال باقی مانده رفتارشناسی مردم ایران است که همواره بدنبال قهرمان و پیشوا می گردند وقتی او را می یابند تا حد یک قدیس آسمانی بالایش می برند و در نهایت سقوطش را نظاره گر می شوند و سکوت می کنند. و نهایت سوگ و سوگواری و مرده پرستی!
کینزر ریشه اتفاقات امروز جهان خود را در رویداد های تاریخی می جوید و ما تاریخ و گذشته مان را برای لالایی بستر خوابمان می خوانیم !
آه ای مصدق تو چه قهرمان مرده ی خوبی هستی!؟
درهمین رابطه :
نقد استاد محمدعلی موحد بر کتاب:
http://www.ketabname.com/main2/bookreview/review.php?serial=1022&nid=791
قرائت کتاب بصورت آنلاین از سایت دانشگاه مریلند:
